Pigmentatsiya — bu tanadagi melanin miqdoriga bog‘liq tabiiy jarayon. Melanin — teriga, sochga va ko‘zga noyob rang beruvchi tabiiy pigment. Melanin ishlab chiqarishidagi o‘zgarishlar natijasida teri qorayishi yoki ochishi mumkin. Ushbu jarayonga genetika, ba’zi teri kasalliklari (masalan, akne) va quyosh nuriga ta’sir kabi omillar ta’sir qiladi.
Bu maqolada biz pigment dog‘lari nima, asosiy turlari (melazma, quyosh dog‘lari va post-inflamator giperpigmentatsiya), paydo bo‘lishiga sabab bo‘luvchi omillar, oldini olish usullari va samarali davolash usullarini tushuntiramiz. Davolash variantlari orasida krem va eksfoliyatsiya kislotalari, retinol va lazer terapiyasi kabi ilg‘or usullar mavjud.
Mazmuni:
-
Pigment dog‘lari nima?
-
Pigment dog‘larining turlari
-
Pigment dog‘lari paydo bo‘lishiga nima sabab bo‘ladi?
-
Giperpigmentatsiyani qanday oldini olish mumkin?
-
Pigment dog‘larini davolash usullari
Pigment dog‘lari nima?
Giperpigmentatsiya — bu terining qoraygan joylari paydo bo‘lishi bilan xarakterlanadi, ko‘pincha qarish yoki uzoq muddat quyosh ta’sirida yuzaga keladi. Pigment dog‘lari kichik, tarqoq nuqtalar yoki katta hududlarni qamrab olishi mumkin.
Giperpigmentatsiya zararli bo‘lmasa-da, ba’zan u asoratli kasallik belgisi bo‘lishi mumkin.
Pigment dog‘larining turlari
Melazma
Melazma gormonal o‘zgarishlar natijasida paydo bo‘ladi va ko‘proq homilador ayollarda uchraydi. Giperpigmentatsiyalangan joylar keng va har qanday teri yuzasida paydo bo‘lishi mumkin, ammo ko‘pincha qorin va yuzda rivojlanadi.
Quyosh sababli pigment dog‘lari
Solar lentiginlar (quyosh dog‘lari) yoki senil lentiginlar (qarish dog‘lari) deb ham ataladi. Bu dog‘lar yillar davomida ortiqcha quyosh nuriga ta’sir natijasida paydo bo‘ladi. Odatda, ular qo‘l va yuz kabi UV nurlariga eng ko‘p ta’sir qiladigan hududlarda rivojlanadi.
Post-inflamator giperpigmentatsiya
Bu turdagi pigment dog‘lari teri shikastlanishi yoki yallig‘lanish natijasida paydo bo‘ladi. Post-inflamator giperpigmentatsiya uchun eng keng tarqalgan sabab — akne.
Pigment dog‘lari paydo bo‘lishiga nima sabab bo‘ladi?
Teri rangi epidermisdagi melanositlar deb nomlangan maxsus hujayralar tomonidan melanin ishlab chiqarish jarayoniga bog‘liq. Melanin melanosom nomli organellarda saqlanadi. Teri rangining o‘zgarishi melanin miqdori, o‘lchami va faoliyatiga bog‘liq.
-
Giperpigmentatsiyaning keng tarqalgan sababi — melanin ortiqcha ishlab chiqarilishi. Turli holatlar va tashqi omillar melanin ishlab chiqarishni o‘zgartirishi mumkin.
-
Ba’zi dori vositalari ham terida pigmentatsiya dog‘lariga sabab bo‘lishi mumkin, masalan, kimyoterapiya dori-darmonlari.
-
Homiladorlik gormonal o‘zgarishlarga olib keladi va ba’zi ayollarda melanin ishlab chiqarishga ta’sir qiladi.
-
Noto‘g‘ri endokrin kasalliklardan biri — Addison kasalligi, terida quyuq jigarrang dog‘lar paydo bo‘lishiga olib kelishi mumkin, ayniqsa quyoshga eng ko‘p ta’sir qiladigan joylarda (yuz, bo‘yin, qo‘l).
-
Ortig‘cha quyosh nuri ham melanin ishlab chiqarishni oshirishi mumkin.
Giperpigmentatsiyani qanday oldini olish mumkin?
Pigment dog‘lari zararli bo‘lmasa-da, ko‘rinishi estetik jihatdan yoqimsiz bo‘lishi mumkin. Quyidagi choralar yordam beradi:
Quyoshdan himoya qilish
SPF 30 yoki undan yuqori quyoshdan himoya qiluvchi mahsulotlar terini himoya qiladi va giperpigmentatsiya alomatlarining kuchayishini oldini oladi. Quyoshdan himoya vositalari har kuni, faslidan qat’i nazar ishlatilishi kerak. Agar siz ko‘p vaqtni to‘g‘ridan-to‘g‘ri quyosh nuri ostida o‘tkazsangiz, mahsulotni har ikki soatda qayta surting, ayniqsa terlash yoki suzish bilan shug‘ullansangiz.
Yallig‘lanishni oldini olish
Akne, ekzema, hasharot chaqishi, kesik va tirnalishlar kabi teri shikastlanishlari yallig‘lanish javobini chaqiradi. Yallig‘lanish esa melanin ishlab chiqarishni oshiradi. Shuning uchun ta’sirlangan joylarni tirnamang, aks holda dog‘lar qoldiq bo‘lishi mumkin.
Giperpigmentatsiyaga mo‘ljallangan kosmetik vositalardan foydalanish
Kosmetik ingredientlar ikki asosiy mexanizm orqali ishlaydi: melanositlar sonini kamaytirish va melanin transportini inhibe qilish.
Et-VC™ — barqaror vitamin C derivativi, depigmentatsiya qiluvchi va qarishga qarshi ta’sir ko‘rsatadi, terini yorqinlashtiradi.
Niacinamide (B3 vitamini shakli) melanin uzatilishini to‘xtatadi va jigarrang dog‘larni kamaytiradi. Bu ingredientlar timian va licorice (glycyrrhiza glabra) ekstrakti bilan birga Ivawhite liniyasida mavjud, sezgir teri va giperpigmentatsiya uchun mo‘ljallangan.
-
Ivawhite Whitening Cream — sezgir terida yorqinlik va silliqlikni oshiradi, pigment dog‘larining soni, o‘lchami va rangi intensivligini kamaytiradi.
-
Ivawhite Intensive Whitening Serum — yuzdagi dog‘larni yo‘qotishga yordam beradi va yuz nurlarini yaxshilaydi, qayta paydo bo‘lishini oldini oladi.
Klinik tadqiqotlarda 57 kun davomida ushbu mahsulotlardan foydalangan bemorlarning melanin indeksi 28% gacha kamaygan. Mahsulotlar faqat dermatologlar tomonidan tavsiya etiladi va dorixonada sotiladi.
Pigment dog‘larini davolash usullari
Yorqinlashtiruvchi kremlar
Faol ingredientlar (niacinamide, N-asetilglukozamin) tufayli teridagi dog‘larning intensivligini kamaytiradi. Odatda kuniga 1–2 marta ishlatiladi. Gel va serum shaklida ham mavjud. Eng samarali — melazma va quyosh dog‘lari uchun.
Alfa va Beta Gidroksi kislotalar
Teri yuzasini eksfoliyatsiya qiladi va yangi hujayralar hosil bo‘ladi, bu teri rangini tekislaydi. Misol: L-askorbin kislota, glykolik kislota, salitsil kislota, azelik kislota. Yengil giperpigmentatsiya uchun samarali.
Retinol
Vitamin A dan olinadi. Teri osti qatlamlariga kirib, giperpigmentatsiyani davolaydi. Lekin allergik potentsial yuqori, shuning uchun dermatolog tavsiyalari bilan ishlatish zarur.
Lazer terapiyasi
Yorug‘lik nurlarini maqsadli yuboradi. Ablativ va no-ablativ lazerlar mavjud. Ablativ — qatlamlarni olib tashlaydi, no-ablativ — kollagen ishlab chiqarishni rag‘batlantiradi. Har ikki turi hujayra yangilanishini rag‘batlantiradi.
Giperpigmentatsiya hayot uchun xavfli emas, ammo estetik jihatdan bezovta qilishi mumkin. Quyosh nuri yosh o‘tishi bilan pigment dog‘larini keltirib chiqaradi, shuning uchun quyoshdan himoya qilish — eng muhim profilaktika qadamidir.
